ATATÃœRK'E GÖRE ATATÃœRK


   Ä°ki Mustafa Kemal vardır: Biri ben, et ve kemik, geçici Mustafa Kemal... Ä°kinci Mustafa Kemal, onu "ben" kelimesiyle ifade edemem; o, ben deÄŸil, bizdir! O, memleketin her köşesinde yeni fikir, yeni hayat ve büyük ülkü için uÄŸraÅŸan aydın ve savaşçı bir topluluktur. Ben, onların rüyasını temsil ediyorum. Benim teÅŸebbüslerim, onların özlemini çektikleri ÅŸeyleri tatmin içindir. O Mustafa Kemal sizsiniz, hepinizsiniz. Geçici olmayan, yaÅŸaması ve baÅŸarılı olması gereken Mustafa Kemal odur!

***

   Beni görmek demek, mutlaka yüzümü görmek deÄŸildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu kâfidir.

***

   Büyük ölülere matem gerekmez, fikirlerine baÄŸlılık gerekir.

***

   Ben, manevî miras olarak hiçbir nass-ı katı, hiçbir dogma, hiçbir donmuÅŸ ve kalıplaÅŸmış kural bırakmıyorum. Benim manevî mirasım, ilim ve akıldır. Benden sonrakiler, bizim aÅŸmak zorunda olduÄŸumuz çetin ve köklü müşkülât önünde, belki gâyelere tamamen eremediÄŸimizi, fakat asla taviz vermediÄŸimizi, akıl ve ilmi rehber edindiÄŸimizi tasdik edeceklerdir. Zaman süratle dönüyor, milletlerin, cemiyetlerin, fertlerin saadet ve bedbahtlık telâkkileri bile deÄŸiÅŸiyor. Böyle bir dünyada, asla deÄŸiÅŸmeyecek hükümler getirdiÄŸini iddia etmek, aklın ve ilmin geliÅŸimini inkâr etmek olur.

***

   Benim, Türk milleti için yapmak istediklerim ve baÅŸarmaya çalıştıklarım ortadadır. Benden sonra, beni benimsemek isteyenler, bu temel mihver üzerinde akıl ve ilmin rehberliÄŸini kabul ederlerse, manevî mirasçılarım olurlar.

***

   Bir zamanlar gelir, beni unutmak veya unutturmak isteyen gayretler belirebilir. Fikirlerini inkâr edenler ve beni yerenler çıkabilir. Hatta bunlar, benim yakın bildiÄŸim ve inandıklarım arasından bile olabilir. Fakat, ektiÄŸimiz tohumlar o kadar özlü ve kuvvetlidirler ki bu fikirler, Hint'ten, Mısır'dan döner dolaşır gene gelir, verimli neticeleri kalpleri doldurur.

***

   Hayatımın bütün devrelerinde olduÄŸu gibi, son zamanların buhranları ve felâketleri arasında da bir dakika geçmemiÅŸtir ki, her türlü huzur ve istirahatimi, her nevi ÅŸahsî duygularımı milletin kurtuluÅŸu ve mutluluÄŸu adına feda etmekten zevk duymayayım. Gerek askerî hayatımın ve gerek siyasî hayatımın bütün devir ve bölümlerini iÅŸgal eden mücadelelerimde daima hareket kuralım, millî iradeye dayanarak milletin ve vatanın muhtaç olduÄŸu gayelere yürümek olmuÅŸtur.

***

   Pekâlâ bilirsiniz ki benim bütün hayatımda bu ana kadar güttüğüm gaye, hiçbir vakit kiÅŸisel olmamıştır. Her ne düşünmüş ve her neye giriÅŸmiÅŸ isem, daima memleketin, milletin ve ordunun adına ve menfaatine olmuÅŸtur. Hiçbir zaman ÅŸahsımın üstünlüğünü ve sivrilmemi göz önüne almamışımdır.

***

   Memleket ve milletin kurtuluÅŸu ve mutluluÄŸu için çalışmaktan baÅŸka bir maksadım yoktur. Bu, bir insan için kâfi bir sevinç ve haz temin eder. Benimle beraber olan arkadaÅŸlarım, bütün vatandaÅŸlarım da aynı maksadı takip etmektedirler. Åžahsî ve ailevî huzur ve mutluluÄŸun, milletin huzur ve mutluluÄŸuyla ayakta durduÄŸunu, memleketin güvenlik ve dokunulmazlığıyla mümkün olduÄŸunu gerçek ve ciddî bir surette anlamışlardır. Ben ve benimle beraber olanlar, hedefimizin yüceliÄŸine, yolumuzun doÄŸruluÄŸuna eminiz. Bunda asla şüphe ve tereddüdümüz yoktur. Milletimizin, Türk milletinin yakın, uzak tarihine lüzumu kadar bilgimiz vardır, Mazinin derslerini, bugünün ve geleceÄŸin hayatı için göz önünde tutmak dikkatinden mahrum deÄŸiliz. Yaptığımız hizmetlerle övünmüyoruz. Yapacağımız hizmetlerin, iftihar sebebi olabileceÄŸi ümidiyle avunuyoruz.

***

(Çevresindekilere söylediği bir söz) :
   Beni övme sözlerini bırakınız; gelecek için neler yapacağız, onları söyleyin!

***

   Benim ihtiraslarım var, hem de pek büyükleri; fakat bu ihtiraslar, yüksek mevkiler iÅŸgal etmek veya büyük paralar elde etmek gibi maddî emellerin tatminiyle ilgili bulunmuyor. Ben bu ihtiraslarımın gerçekleÅŸmesini, vatanıma büyük faydaları dokunacak, bana da gerektiÄŸi gibi yapılmış bir vazifenin canlı iç rahatlığını verecek büyük bir fikrin baÅŸarısında arıyorum. Bütün hayatımın ilkesi, bu olmuÅŸtur. Ona çok genç yaşımda sahip oldum ve son nefesime kadar da onu koruyacağım.

***

   Allah bilir, hayatımda bugüne kadar orduya faydalı bir üye olabilmekten baÅŸka vicdanî bir emel edinmedim. Çünkü vatanın korunması, milletin mutluluÄŸu için her ÅŸeyden evvel ordumuzun, eski Türk ordusu olduÄŸunu dünyaya bir daha ispat lüzumuna çoktan inanmış idim. Bu inanca ait emellerimin ÅŸiddeti, ihtimal beni pek ziyade aşırı davranışlı göstermiÅŸti. Fakat zaman, saf ve temiz dimaÄŸlardan doÄŸan fikrî gerçekleri -kabulünden çekinilse dahi- uygulattırır.

***

   Bütün vazifelerin üstünde bizim de bir vicdanî vazifemiz vardı; o da, herkesin sudan bir takım vazifeler yaptığı sırada hayatımızı, varlığımızı bu milletin baÄŸrına sokarak, onlarla beraber düşman karşısında uÄŸraÅŸmak olmuÅŸtur!

***

   Ben vazifemin bitmediÄŸini, yüklendiÄŸim sorumluluÄŸun da yüksek ve çetin olduÄŸunu anlıyorum. ArkadaÅŸlar, bu vazife bitmeyecektir; ben toprak olduktan sonra da devam edecektir! Ben seve seve, sevine sevine bütün varlığımı bu kutsal vazifeye vereceÄŸim ve onun yüksek sorumluluÄŸunu yüklenmekle mesut olacağım. Vazifeme baÅŸarı ile devam edebileceÄŸim. Çünkü büyük milletimizin kalp ve vicdanında bana karşı sarsılmaz bir güven ve itimat taşımakta olduÄŸunu görüyorum. Bu benim için büyük kuvvettir, büyük yetkidir.

***

   Biz, eÄŸer millet ve tarih önünde herhangi bir hata iÅŸliyorsak, bunun sorumluluÄŸunu vicdan ve saÄŸduyumuzda hissetmekten ve ödemekten, hiçbir zaman çekinecek insanlar deÄŸiliz.

***

   Millet ve memleketin sayesinde kazanılan rütbe ve refahın bir ehemmiyeti, bir kutsallığı vardır. Biz bunlardan, ancak yine bu aziz millet ve memlekete borçlu olduÄŸumuz son bir namus vazifesini yapmak içîn ayrıldık. Milletin kendi hayatını kurtarmak, kendi meÅŸru hakkını müdafaa etmek için çıkardığı sese iÅŸtirak etmek, her kendini bilen vatandaşın vazifesidir. EÄŸer bu millet, bu memleket parçalanacak olursa umumî ÅŸerefsizliÄŸin yıkıntısı altında, ÅŸunun bunun kiÅŸisel ÅŸerefi de parça parça olur. Biz, o umumî ÅŸerefi kurtarabilmek için harekete gelen millete ruhumuzla iÅŸtirak ettik, iÅŸtirakimize mâni olabilecek ÅŸahsî rütbeleri, mevkileri de umumî ÅŸerefi kurtarmaya yönelik bir gaye uÄŸruna feda ettik.

***

   Ben, gerektiÄŸi zaman, en büyük hediyem olmak üzere Türk milletine canımı vereceÄŸim.

***

(Mallarını millete bağışlaması nedeniyle söylemiştir) :
   Mal ve mülk, bana ağırlık veriyor. Bunları, soylu milletime geri vermekle büyük ferahlık duyuyorum. Zenginlikten ne çıkar; insanın serveti, kendi manevî ÅŸahsiyetinde olmalıdır!

***

   Hürriyet ve bağımsızlık benim karakterimdir. Ben, milletimin ve büyük ecdadımın en kıymetli mirasından olan bağımsızlık aÅŸkı ile yaratılmış bir adamım! ÇocukluÄŸumdan bugüne kadar ailevî, hususî ve resmî hayatımın her safhasını yakından tanıyanlarca bu aÅŸkım bilinir. Bence bir millette ÅŸerefin, haysiyetin, namusun ve insanlığın yerleÅŸmesi ve yaÅŸaması, mutlaka o milletin hürriyet ve bağımsızlığına sahip olmasına baÄŸlıdır. Ben ÅŸahsen, bu
saydığım özelliklere çok ehemmiyet veririm ve bu özelliklerin kendimde varlığını iddia edebilmek için milletimin de aynı özellikleri taşımasını şart ve esas bilirim. Ben yaşayabilmek için mutlaka bağımsız bir milletin evlâdı
kalmalıyım! Bu sebeple millî bağımsızlık, bence bir hayat meselesidir. Millet ve memleketin menfaatleri gerektirdiği takdirde insanlığı teşkil eden milletlerden her biriyle medeniyet gereğinden olan dostluk ve siyaset münasebetlerini, büyük bir hassasiyetle takdir ederim. Ancak, benim milletimi esir etmek isteyen herhangi bir milletin de bu arzusundan vazgeçinceye kadar amansız düşmanıyım!

***

(Savarona yatında kabul ettiği Romanya Kralı Karol 'un, görüşme sırasında Almanya ile Çekoslovakya arasındaki Südet meselesine temas etmesi ve Atatürk'ten Çekoslovakya Cumhurbaşkanı Beneş 'e bazı telkinlerde bulunmasını rica etmesi üzerine, görüşmeyi dinlemekte olan zamanın Dışişleri Bakam Tevfık Rüştü Aras 'a söyledikleri):
   Majeste Kral'm söylediklerini dikkatle dinledim. Benden, bir devlet reisine kendi ülkesinden bir parçayı Almanlar'a terk etmesini tavsiye etmekliÄŸimi mi istiyorlar? Benim gibi, bütün ömrü boyunca yurdunun bağımsızlığı ve bîr karış toprağım baÅŸkasına vermemek için savaÅŸan bir adam, inançlarına aykırı bir ÅŸeye nasıl aracı olur? Görüyorum ki Majeste Kral, beni ve karakterimi iyi tanımıyorlar.

***

   Ã–lüme doÄŸru en çok atılanlardan biriyim. KurÅŸun ve gülle yaÄŸmuru altında birçok muharebelere iÅŸtirak ettim. Hattâ ölüm bir defa, kalbimin yanından sıyırarak geçti. Kalbimin üzerinde bir saat vardı ve bu saat, mermi parçasının ÅŸiddetini kırdı.

***

   Her zaman tekrar mecburiyetinde kalıyor ve tekrarı da faydalı görüyorum ki, eÄŸer ben milletime herhangi bir hizmette bulunmuÅŸsam, eÄŸer ben herhangi bir teÅŸebbüste ön ayak olmuÅŸsam, bu hizmet ve teÅŸebbüsün temel kaynağı, saygılar ve sevgilerle baÄŸlı olduÄŸum, bundan sonra da saygı ve sevgiyle mutluluk ve refahına varlığımı, hayatımı vereceÄŸim aziz milletime, sizlere dayanmaktadır. Bir millette güzel ÅŸeyler düşünen insanlar, fevkalâde iÅŸler yapmaya kabiliyetli kahramanlar bulunabilir. Ama öyle kimseler yalnız başına hiçbir ÅŸey olamazlar; meÄŸer ki bir umumî hissin ifadesi, temsilcisi olsunlar! Ben milletimin düşünce ve duygularını yakından tanımaktan, aziz milletimde gördüğüm kabiliyet ve ihtiyacı belirtmekten baÅŸka bir ÅŸey yapmadım. Onun bu kabiliyet ve duygularını sezip tanımakla övünüyorum. Milletimdeki, bugünkü zaferleri doÄŸurabilecek özelliÄŸi görmüş olmak... Bütün bahtiyarlığım iÅŸte bundan ibarettir.

***

   ArkadaÅŸlarımız ve milletin bütün fertleri gibi, millî davamızda benim de emeÄŸim geçmiÅŸ ise, bu çalışmada iÅŸ yapma kuvveti ve baÅŸarı varsa, bunu ÅŸahsıma atfetmeyiniz. Ancak ve ancak bütün milletin manevî ÅŸahsiyetine atfediniz. Ben, milletin bu yüksek, manevî ÅŸahsiyeti içinde bir naçiz fert olmakla bahtiyarım. Efendiler, millet bütünüyle manevî bir ÅŸahıs halinde ve bir birleÅŸmiÅŸ kitle ÅŸeklinde belirdi ve bu yüce birliÄŸi koruyarak ona düşman olanları ortadan kaldırdı.

***

   Milletimle yakından ve gösteriÅŸten uzak karşılıklı görüşmenin zevkini, bahtiyarlığını anlatamam. Her ne vakit milletimin karşısında kendimi görsem, her ne vakit milletimin fertlerinden birkaçının yüzüne baksam, oradan ruh
ve vicdanıma gelen ışık, benim için en kıymetli bir ilham ve verim alevi oluyor!

***

   30 AÄŸustos'ta sevk ve idare ettiÄŸim muharebe, Türk Milleti'nin yanımda bulunduÄŸu halde, idare ettiÄŸim ilk ve son muharebedir. Bir insan kendini, milletle beraber hissettiÄŸi zaman, ne kadar kuvvetli buluyor bilir misiniz? Bunu tarif müşküldür.

***

   Hayatımda en büyük dayanak ve kuvvetim, vatandaÅŸlarımdan gördüğüm itimat ve destekdir. Bütün vazifelerimde manevî, vicdanî olan en büyük endiÅŸem, emanetinizin hürmet ve kutsallığına devamlı olarak dikkat etmektir.

***

   Samimî olarak bu memleketin, bu milletin menfaatine yapılacak bir iÅŸ olsun, ben onu göz önüne almayayım; bu, mümkün deÄŸildir. Yalnız, iÅŸin gerçekten millete menfaati olmalı ve teklifin samimî olarak yapıldığına ben inanmalıyım.

***

   Benim için dünyada en büyük mevki ve mükâfat, milletin bir ferdi olarak yaÅŸamaktır. EÄŸer Cenab-ı Hak beni bunda muvaffak etmiÅŸ ise, şükrederim. Bugün olduÄŸu gibi ömrümün nihayetine kadar milletin hizmetinde olmakla iftihar edeceÄŸim.

***

   Åžimdiye kadar millete yapamayacağım bir ÅŸeyi vaat etmedim. Ben yapacağım dediÄŸim zaman, buna inanmayanlar vardı. Buna raÄŸmen hareket ettim. Görüyorsunuz ki baÅŸardık. Benim ve benimle çalışanların güveni vardır ki, yeni hedeflerimize de baÅŸarıyla varacağız. Åžimdiye kadar söylediklerimin gerçekleÅŸmiÅŸ olması, bütün tasavvurlarımın beni yalanlamaması, milletin ciddî ve samimî olarak bana yardımcı ve destek olmasıyla mümkün olmuÅŸtur. Onun için yeni gayelere eriÅŸmek için de bu yardım ve desteÄŸe ihtiyacım vardır; onu benden esirgemeyiniz!

***

   Benim ÅŸan ve ÅŸerefimden bahsetmek de hatadır. Ä°yi dinleyiniz öğüdüm budur ki, içinizden herhangi bir adam çıkar, ÅŸan, ÅŸeref davası güder ve benzersiz olmak isterse, başınızın belasıdır; ilk önce kafası kırılacak adam budur! Mensup olduÄŸum Türk milletinin ÅŸan ve ÅŸerefi varsa, benim de bir ferdi olmak sıfatıyla ÅŸanım ÅŸerefim vardır, asla baÅŸka deÄŸilim.

***

   Ben zannediyorum ki, millet fertlerinin hiç birinden fazla yüksekliÄŸe sahip deÄŸilim. Bende fazla giriÅŸim görüldüyse bu benden deÄŸil, milletin bileÅŸkesinden çıkan bir giriÅŸimdir. Sizler olmasaydınız, sizlerin vicdanî eÄŸilimleriniz bana dayanak noktası teÅŸkil etmemiÅŸ olsaydı; bendeki giriÅŸimlerin hiçbiri olmazdı. Millete ait meziyetleri yalnız ÅŸahıslara bırakan anlayış, eski idarelerin sistem ve usul meselesinden doÄŸuyordu. Vaktiyle mevcut devlet ve devletlerin kuruluÅŸ ÅŸekli, sadece bir ÅŸahsın menfaatlerini ve arzularını tatmine yönelmiÅŸ idi. Åžahısların bu arzu ve emellerine hizmet eden millet, gösterilen büyüklüklerin ÅŸerefinden asla payını alamaz, ancak hata ve beceriksizlik olursa onlar millete yüklenirdi. Bugün bu hâl mevcut deÄŸilse, millet kendi büyüklüğünü olduÄŸu gibi dünyaya göstermiÅŸse, fazlalık bende deÄŸil, bugünkü idarenin niteliÄŸindedir. Bu ÅŸekil mevcut oldukça, bu mevkie çıkacak herkesin yapacağı ÅŸey bundan baÅŸka türlü olamaz.

***

   Sizden olan bir ÅŸahsa, sizden fazla ehemmiyet vermek, her ÅŸeyi milletin bir ferdinin ÅŸahsiyetinde odaklaÅŸtırmak, geçmiÅŸe, bugüne, geleceÄŸe, bütün bu zamanlara ait bir toplumun meselelerinin aydınlatılması ve belirtilmesini yüksek bir topluluÄŸun tek bir ÅŸahsiyetinden beklemek elbette ki lâyık deÄŸildir, elbette ki lâzım deÄŸildir.

***

   Ben düşündüklerimi, sevdiklerime olduÄŸu gibi söylerim. Aynı zamanda gerekli olmayan bir sırrı kalbimde taşımak kudretinde olmayan bir adamım. Çünkü ben, bir halk adamıyım. Ben düşündüklerimi daima halkın önünde söylemeliyim. Yanlışım varsa halk beni yalanlar. Fakat ÅŸimdiye kadar bu açık konuÅŸmada halkın beni yalanladığını görmedim.

***

   Ben, ancak daha iyisini yapabildiÄŸim ÅŸeyi tahrip edebilirim; yapamayacağım ÅŸeyi de tahrip edemem.

***

   Ben o adamım ki ordunun memleketi, milleti muhakkak bir neticeye götürebileceÄŸi noktalarda emir veririm. Fakat ilim ve bilhassa sosyal ilim sahasına dahil iÅŸlerde ben emir vermem. Bu alanda, isterim ki bana bilginler doÄŸru yolu göstersinler. Onun için, siz kendi ilminize, kültürünüze güveniyorsanız, bana söyleyiniz. Sosyal ilmin güzel yönlerini gösteriniz, ben takip edeyim.

***

   Ben, sadece evlenmek için evlenmek istemiyorum. Vatanımızda yeni bir aile hayatı yaratmak için önce kendim örnek olmalıyım. Kadın böyle umacı gibi kalır mı?

***

   Hayat kısadır. Bunu kutlama ve taçlandırma için, insanların genellikle makul gördükleri vasıta evliliktir. Bu umumî kurala uymayanlar, pek sınırlı ve müstesnadırlar. Bu istisnaları oluÅŸturanlar da, esas kuralın fenalığından deÄŸil ve fakat tersine bu güzel kurala inanmadan kendilerini meneden sebeplerin mahkûmu olduklarından, belki evlenmiÅŸ olmaktan korktuklarından fazla bedbaht olanlardır, inkâr edilmez bir gerçektir ki insanlar, hayat, kadınsız olamaz. Evli olanlar, hayatın vazgeçilmezini temin etmiÅŸ ve bütün düşünce ve isteklerini bir maksat, bir meslek, bir amaca yöneltmiÅŸ olur. Ancak talih, eÅŸlerin ruh ve kalplerini iyi geçindirsin!

***

   EÅŸini mesut edebilecek herkes evlenmelidir, çoluk-çocuk sahibi olmalıdır. Bana bakmayınız; bu meselede örnek Ä°smet PaÅŸa'dır. Benim hayatım baÅŸka türlü düzenlenmiÅŸtir. Buna raÄŸmen tecrübesini yaptım. Sonradan anladım ki bu iÅŸ benim baÅŸarabileceÄŸim iÅŸ deÄŸilmiÅŸ...

***

(Bursa'da kendisini karşılayan çocuklara söylemiştir):
   Küçük hanımlar, küçük beyler! Sizler hepiniz geleceÄŸin bir gülü, yıldızı, bir mutluluk parıltısısınız! Memleketi asıl aydınlığa boÄŸacak sizsiniz. Kendinizin ne kadar mühim, kıymetli olduÄŸunuzu düşünerek ona göre çalışınız. Sizlerden çok ÅŸeyler bekliyoruz; kızlar, çocuklar!

***

(Bir alay karargâhının temel atma töreni esnasında bir koyunun temel için açılan çukura doğru, yere yatırılıp boğazından kesilmek üzere olduğunu gördüğü zaman, İran Şahı Rıza Pehlevi ile aralarında geçen konuşma):
   Atatürk -Ben kana bakamam! Bir tavuÄŸun dahi boÄŸazlandığını görmeye tahammülüm yoktur.
Şahinşah -Ya bu kadar çok bulunduğunuz büyük ve kanlı muharebe meydanları?...
Atatürk -Ha, o başka meseledir; öyle yerlerde cesetlerin üzerinden atlayarak yürürüm. O bambaşka bir iştir.

***

   Birçok zaferler kazandım. Fakat, bunların en büyüğünden sonra bile her akÅŸam, savaÅŸ alanlarında ölen bütün askerleri düşünerek içimde derin bir keder duyuyorum.

***

   Ben, muharebelerde dahi düşmanın üzerinde bir kin duymam; yalnız askerlik kurallarının tatbikini düşünürüm.

***

   Ben baÅŸkalarının yaptığı ilkelere deÄŸil, ancak kendi ilkelerime uyarım.

***

   Benim gözümde hiçbir ÅŸey yoktur; ben yalnız liyakat âşığıyım.

***

   Hiçbir zaman ÅŸahsî gücenikliklerimi, birtakım olumsuz giriÅŸimlerle tatmine kalkmak adîliÄŸine tenezzül etmem

***

   Benim müstesna olduÄŸuma dair bir kanım yoktur.

***

   Ben ölürsem soylu milletimizin beraber yürüdüğümüz yoldan asla ayrılmayacağına eminim; bununla gönlüm rahat!