ASÄ°TLER VE BAZLAR
ASÄ°TLER
Asitler kimyada önemli bir bileÅŸik sınıfını oluÅŸtururlar.Asit-latince  anlamına gelen asidus kelimesinden alınmıştır.Günlük gıda maddelerinin bir çoÄŸunda asit vardır.Canlı organizmaların hayatsal faaliyetlerinde asitlerin önemi büyüktür.Mide özsuyu besinlerin sindirimi için %0,4 oranında hidroklorik asit içerir.Proteinlerin oluÅŸumunda amino asitlerin önemi tartışılmaz bir gerçektir.Genel olarak asitler;inorganik ve organik asitler  olarak iki gruba ayrılırlar.Yapısında karbon elementi bulunmayan asitlere inorganik aitler ,karbon elementi kullanılarak oluÅŸturulan asitlere ise organik asitler denir.

 

ASİTLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ
-Asitlerin tadları ekşidir.Örnek olarak;sirkedeki asetik asit ekşi elmada ki malik asit , limondaki sitrik asit ve askorbik asit(C Vitamini),yoğurt suyundaki laktik asit, meşrubat ve kolalardaki karbonik asit sayılabilir.Ancak her asitin tadına bakamayız.Çünkü asitlerden bazıları parçalayıcı bazıları da zehirlidir.

-Asitler yakıcı özelliğe sahiptir.Asitlerin bu özelliği her asitte aynı şekilde olmaz.Örneğin Hno3 deriye döküldüğünde proteinlerle tepkimeye girer.H2SO4 ise hücre suyunu çekerek yakma etkisi gösterir.

-Asit suda çözüldüğünde ne kadar fazla iyon oluşuyorsa,iletkenlik o kadar fazla olur .Kuvvetli asitlerde iletkenlik fazla zayıf asitlerde ise azdır.

-Asitler mavi turnusol  kağıdını kırmızıya çevirir.Turnusol kağıtları indikatör boyası emdirilmiÅŸ kağıtlardır.Ä°ndikatör boyaları ise ortamın asidik veya bazik olmasına göre renk deÄŸiÅŸtiren maddelerdir.ÖrneÄŸin bir indikatör olan metil oranj asitler kırmızı renge döner.

-Asitlerin genel olarak yapılarında proton bulunur.Ancak yapılarında hdrojen bulunan tüm maddeler asit değildir.MC 1 kuvvetli bir asit olmasına karşın nh3 baz özelliği gösterir.CH+ ise asit ve baz karakteri göstermez.

-Bazlarda birleÅŸerek tuz ve su oluÅŸtururlar.Kimyada bu tepkimelere nötrleÅŸme tepkimesi denir.   

[BAZ+ASİT à TUZ+SU]
NaOH + Hcı > Nac I + h20
2KOH + H2SO 4 + K2SO4 + 2H2 O

Ca(OH)2 + H2SO 4 - CASO4 + 2H2 O

 

-          Metal oksitlerde(Bazik oksitlerle)birleÅŸerek tuzları yaparlar.

                                                  METAL OKSÄ°T + ASÄ°T à TUZ+SU

Na2O + 2hcI >>  2NacI + H2 O
CaO + H2SO4   >> CASO4 + H 2O

K2O + H2CO 3 >>K2CO3 + H 2 O

CUO + 2HNO3>>CU(NO 3)3 +  H 2O

 
-          Asitlerin metaller ile olan tepkimeleri , metallerin aktifliÄŸine göre deÄŸerlendirilir.Metallerin aktiflik sırası

K , Na , Ca , Mg , Al , Zn , Fe
AktifliÄŸi hidrojenden fazla olan metaller
Cu , Ag , Hg, Au, Pt
AktifliÄŸi hidrojenden az olan metaller   (ÅŸeklindedir)

a)      AktifliÄŸi hidrojenden fazla olan metaller seyreltik asitler ile H 2  gazı oluÅŸturacak ÅŸekilde tepkime verirler.

METAL+ASÄ°T à TUZ + H2   GAZI

 

Mg + 2Hcı à MgCI2  + H2

Zn+2Hcı à ZnCI2+H2

 

b)      AktifliÄŸi hidrojenden az olan metallere   HCI ve seyreltik H2SO4 etki etmez.

 

Cu+HCI à Tepkime gerçekleşmez.

Cu+H2SO4 àTepkime gerçekleşmez.

Ag+HCI àTepkime gerçekleşmez.

 

c)Aktifliği hidrojenden az olan metallere HCI ve seyreltik H2SO4 tepkime verir.Bu tür tepkimelerden H 2 yerine SO2 oluşur.

 

Cu+2H2+SO4 àCuSo4+So2+2h30

                                                         DeriÅŸik

Zn+2H2SO4 àZnSo4+SO2+2H2O

                                                         DeriÅŸik

d)Aktifliği hidrojenden az olan metallere HNO3'ün etkisi ise seyreltik ve derişik olmasına bağlı olarak değişir.HNO 3;Cu Hg ve Ag'' etki eder.Pt ve Au ''a etki etmez.

Cu+4HNO3 à Cu(NO3)+2NO2+2H3O

                                                     DeriÅŸik

3Cu+8HNO3-3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O

                                                      Seyreltik

 

  -- Asitlerin ametallere etkisi ise genellikle deriÅŸik durumunda olabilir.

C+4HNO3 à CO2+4NO2+2H20

      (DeriÅŸik)

 

C+2H2SO2 à CO2+2SO2+2H20

      (DeriÅŸik)

 

S+4HNO3_SO2+4NO2+2H2O oluÅŸur

      (DeriÅŸik)

 

Na2CO3+H2SO2-Na2SO4+H2O+CO2

 

Ca(HCO3)2 + 2HCI – CACI2 +2H2O+2CO2

 

n      Ametal oksitlerin (CO 2, SO2, SO 3, N2O5, P2O5 gibi) sulu çözeltileri asit özelliÄŸi gösterir.Ametal oksitlere asit oksitlerde denir.

ASİT OKSİT +SU àASİT

CO2+      H2 O àH2CO3

SO2+   H2O àH2SO3

 

SO3    + H2o à H2SO4

N2O5   + H2 O à 2HNO3

 

ÖRNEK

1)       Asitlerin tadları ekÅŸidir.AÅŸağıdaki çözeltilerden hangisinde asit bulunmaz?

A)Portakal suyu         B) Limonata                C) ViÅŸne suyu

D)Sirke                       E) Sabunlu su

 

Çözüm:

Verilen ilk dört örneÄŸin tadları ekÅŸidir.Bu maddelerde asit vardır.Sabunla suyun tadı acıdır.Yapısında asit yoktur.                                      CEVAP: E

 

 

2)AÅŸağıdakilerden hangisi  asit özelliklerinden deÄŸildir?

 

A)Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.

 

B)Kırmızı turnusol kağıdını mavi renge dönüştürürler.

 

C)Seyreltik çözeltilerin tadı ekşidir.

 

D)Bazlarda tuz oluÅŸtururlar.

                                                                                        CEVAP:B

 

DÄ°ÄžER REAKSÄ°YONLAR

 

Üç tür genel reaksiyondan baÅŸka sık karşılaşılan bir takım özel reaksiyonlar da vardır.Bunlar yukarıdaki   reaksiyon türlerinden birine benzese de özel hali ile bilinirler.

 

1.      Metallerin Asitlerle Reaksiyonu

 

Metallerin asitlerle reaksiyonundan tuz oluÅŸur,hidrojen gazı açığa çıkar.Mesela , Al metalinin HCI ile reaksiyonundan AICI 3   tuzu oluÅŸurken , hidrojen gazı açığa çıkar.

 

Metal + Asit à Tuz + Hidrojen gazı

 

Al(k) + 3HCI (suda) à AICI3(suda)+ 3/2H2(g)

 

Soy metallerin dışında ki metaller hidrojenden daha aktiftir.Bu yüzden burada Al metali Al+3c

Yükseltilirken bileÅŸik haline geçerken asit katyonu olan H+     iyonu H2'ye  indirgenmektedir.

Metallerin asitlerle reaksiyonlarına aşağıdaki örnekler verilebilir.

 

Zn(k)   +  2HCI(suda) à ZnCI2 (suda)   +   H2(g)

 

2Na(k)  +  2HCI(suda) à 2NACI (suda)  + H2(g)

 

Mg(k)  +  H2SO4 (suda) à MgSO4(k)  + H2(g)

 

Fe(k)  +  2HNO3(suda) à Fe(NO3)2(suda)+H2(g)

 

2)       Soy ve yarı soy metallere (Cu- Hg- Ag- Pt- Au) oksijensiz asitler etki etmezler.

Cu+HCI à           Reaksiyon vermez

Ag+HCI à           Reaksiyon vermez

3)Yarı soy metallere (Cu-Hg-Ag) yükseltgen    özellik gösteren asitler etki ederler.H 2SO4 ve HNO3 yükseltgen özellik gösteren iki önemli asittir.Bunların yarı soy metallere etkisinden tuz,oksit ve su oluÅŸur.

          Yarı soy metal + Yükseltgen asit à Tuz + oksit + su

 

Asit olarak deriÅŸik  HNO3 asidi kullanıldığında NO2 gazı açığa çıkar , tuz ve su oluÅŸur.HNO3 deki azot indirgenirken , metal yükseltgenir.

 

Ag(k)2HNO3(suda)        DeriÅŸik          AgNo3(Suda)    No2(g) + H2O(s)

Cu(k)+ 4HNO3(SUDA)     DeriÅŸik        Cu(NO3)2(suda)+     2NO2(g) + 2H2O(s)

 

 

Seyreltik HNO3 asidi kullanıldığında ise NO gazı açığa çıkar.Gümüş ve bakırın seyreltik nitrik asitle reaksiyonları aşağıda verilmiştir.

 

Ag(k)+4hno3(suda) à 3 AgNO3 + NO (g) 2H2O(s)

 

3cu(k)+HNO3(suda) à 3 Cu (NO3 )2  + 2NO(g)   + 4h2O(s)

 

4) Altın (Au) be platin (Pt) tam soy metaldir.Bunlar asitlerle hidrojen çıkışı ile reaksiyona girmediği gibi yükseltgen özellik gösteren asitler de reaksiyon vermez.

 

Altına yalnızca kral suyu denilen (3HCI+HNO2)   karışımı etki eder.

Au(k)+HCI(suda)+HNO3   Ã  AuCI3   +   NO(g)+ 2HO(s)

 

METALLERÄ°N BAZLARLA REAKSÄ°YONU
 

Genelde metaller bazlarla reaksiyon vermezler.Ancak amfoter metal olarak bilinen Al, Zn , Sn, Pb , Cr   gibi metaller deriÅŸik kuvvetli baz çözeltileriyle reaksiyon verirler.Reaksiyon sonucunda hidrojen gazı açığa çıkar.

 

     Amfoter metal + Baz  à Tuz+ hidrojen gazı

     

     Al(K)+ NaOH(suda) à Na3 AlO3 + H2 (g)

 

      Zn(k)+ NaOH(suda) à Na2ZnO2   + H2 (g) 

 

Amfoter metallerin oksit ve hidroksit bileşikleri de amfoter özellik gösterirler.Bunların kuvvetli bazların derişik çözeltileri ile reaksiyonundan ise tuz ile su oluşur.

YA FÄ°ZÄ°K KONULARINDA GECÄ°OUDA DA PAYLAÅžIM OLSUNDÄ°E YOLLADIM