ÇOCUKLARDA MÜZİKLE TERAPİ
Uzm. Dr. Adnan Çoban
Bilim artık insanı yalnızca biyolojik olarak ele almayıp, onun ruhunun derinliklerine inmeye çalışıyor. İnsan vücudunun ve beyninin en ince noktalarına ulaşılabiliyor. Bunun için birçok araç geliştirilmiştir. Ancak henüz ruh dünyamıza inebilen, ruhumuzun derinliklerinden haber verebilen araçlar keşfedilememiştir. Bu manada sanatı kullanarak ruhu anlamak, ruhtan haber almak mümkün hale gelebilmiştir. Sanat henüz keşfedemediğimiz bir şekilde ruhumuzun derinliklerine inmeyi başarmış ve oralardan bir şeyleri alıp ortaya çıkarabilmiştir.
Müzikle açılan pencereler
BilindiÄŸi gibi zeka geriliÄŸi, davranış bozuklukları (hiperaktivite vb) ve öğrenme bozukluklarında müzikterapi birçok açıdan kullanılabilmektedir. Müzik bu çocuklarda ruhsal, duygusal, toplumsal geliÅŸime katkıda bulunur. Ayrıca hareket ve duyu sistemleri ile ilgili yetersizliklerin giderilmesine, dikkat-konsantrasyon gibi zihinsel becerilerin kuvvetlendirilmesine ve iletiÅŸim yeteneÄŸinin geliÅŸmesine yardımcı olur. Müzikterapi esnasında çocuk, bozulmuÅŸ olan fiziksel yeteneklerini yeniden ÅŸekillendirebilir.Birtakım davranış kusurları varsa bunları deÄŸiÅŸtirebilir. Müzikterapi bu deÄŸiÅŸim ve geliÅŸimleri saÄŸlarken çocuÄŸa iki türlü haz duygusu yaÅŸatır. Bunlardan birincisi sıkıntı verici ortamın dışına çıkabilme hazzıdır. Bu evrensel bir hazdır. Dünyanın neresinde olursanız olun, duyduÄŸunuz müzik sizi önce rahatlatır sonra da içinizde bir güven duygusu uyandırır. Çocuk için bu haz hayata ve öğrenmeye yönlendiren bir ödül etkisi yaratmaktadır. Ä°kincisi ise müziÄŸin farklı dünyalara, farklı duygulara  açtığı  kapıdan girme hazzıdır. Bu haz sayesinde ise çocuk kendi iç dünyasındaki keÅŸfedilmemiÅŸ yerlere ulaÅŸabilme ve bunları çevreye sunabilme imkanını yakalar.
Zeka geriliği olan çocuklarda müzikterapi
Zekanın tanımı tam olarak yapılamamış olsa da biliyoruz ki zeka kiÅŸinin plan ve program yapma, muhakeme etme, problem çözme, iletiÅŸime girme gibi yüksek entellektüel yeteneklerinin seviyesini belirleyen en önemli unsurdur. Günümüzde zeka gerilikleri birtakım testlerle ve klinik gözlemlerle tespit edilebilmektedir. Zekanın kantitatif (sayılabilen) deÄŸerini beyindeki yapısal durum etkilemektedir. Ancak zekanın niteliÄŸini daha çok psikososyal durum belirlemektedir. Yani bu çocuklarda öğrenme güçlüğünün veya öğrenememenin sebebi organik bozukluklara baÄŸlı olduÄŸu kadar  psikososyal  sebeplere   de baÄŸlıdır. Organik durumun tamamen düzeltilmesi henüz mümkün   deÄŸildir. Ancak organik durumun elverdiÄŸi en üst performansı yakalamak mümkündür. îşte bu noktada müzikterapi çok büyük önem arz etmektedir.
Zeka gerilikleri ileri derecede geri, şiddetli, orta ve hafif derecede olmak üzere dört gruba ayrılır. Her kademede değişik derecelerde öğrenme güçlükleri yaşanır. Müzikterapi direkt olarak öğrenmeyi artırıcı etki göstermektedir. Bunun yanında diğer eğitim yöntemlerinin uygulanmasında da katkılar sağlamaktadır.
Öğrenmeyi zevkli hale getirmek için...
Öğrenme zorluğu yaşayan çocuklar, klasik öğrenme yöntemleriyle bir şeyleri öğrenme isterken yoğun bunaltı yaşayabilmektedirler. Öğrenme ortamı bir zaman sonra kendileri için sıkıntı verici ve zorlayıcı bir ortam haline gelebilmektedir. Bu durum çocuğun öğrenmeye olan ilgisini ve isteğini olumsuz yönde etkileyebilmekte ve çoğu zaman onu öğrenme ortamından tamamen uzaklaştırabilmektedir. Bu yüzden öğrenmeyi zevkli hale getirmek bir zorunluluk haline gelmiştir. İşte müzikterapi en büyük etkisini burada göstermektedir. Çocuklar için öğrenme ortamını eğlenceli bir hale getirmektedir. Öğrenmeye olan ilgi ve isteklerini artırmaktadır.
Müzikterapi çocuÄŸun duygusal ve zihinsel geliÅŸimini hesaba katarak çok karmaşık   yöntemlerden uzak durur. Çocuk müzikle uÄŸraşırken   Ã§oÄŸu   zaman baÅŸka bir öğrenme performansına ihtiyaç duymaz. Bu da çocuÄŸun öğrenme esnasındaki bunalma duygusunu en aza indirir. Mesela bir ÅŸarkı öğrenirken veya bir müziÄŸe el çırparak katılırken eÅŸzamanlı olarak göz kontağında artma, dikkat süresinde uzama, söylenenleri takip etmede kolaylaÅŸma, sözel taklit yeteneÄŸinde geliÅŸme, bellekte kuvvetlenme, ince el becerilerinde ve duyulan sesleri ayırt etme yeteneÄŸinde ilerleme görülür. Görüldüğü gibi en basit bir müzikal aktivite sırasında bile birçok alanla ilgili geliÅŸim elde edilebilmektedir. Halbuki bu geliÅŸimlerin klasik yoldan elde edilmeye çalışılması yıllar alacak bir süreci gerektirir.  Müzik  bu   süreyi  de azaltmaktadır. Müzik ortamında, zeka geriliÄŸi olan çocuklar, sosyal ve davranışsal ilerlemeler de kaydederler. Bireysel müzikterapi seanslarıyla çocuk kendisini hissetmeye baÅŸlar. Kendi kapasitesinin, neler yapabileceÄŸinin farkına varır. Grup müzikterapileri ile ise otomatik olarak bir sosyal etkileÅŸimin içine girmiÅŸ olur.
Müzikal deneyim ve müzikal uyarı, ileri derece zeka geriliÄŸi olan çocuklarda bile çevreyle iletiÅŸimi ve çevreye cevap verme yeteneÄŸini artırır. Müzik çok basit bir uygulamayla çocuÄŸu yormadan, sıkmadan,  korkutmadan  birçok ÅŸeyleri   kazanmasını saÄŸlamaktadır.  Bu yöntemin klasik eÄŸitim ve öğrenim metotlarıyla  kombine  edilmesi  kanaatimce  bu alanda çok daha ileri seviyelere  gelmeyi saÄŸlayacaktır. Åžunu unutmamak gerekir ki iyi bir eÄŸitim iyi bir rehabilitasyonla mümkün  olabilmektedir.
Terapi sırasında neler oluyor?
Başlangıç aşaması
Zeka geriliği olan çocuklarda çevreye cevap verme yeteneğini geliştirmek için çok basit yöntemlerle terapiye başlanır. Bu çocuklarda sosyal yönelim çoğu zaman az gelişmiş olduğundan en küçük bir yönelim bile bir seviye olarak kabul edilir ve bu başlangıç seviyesi ilerletilmeye çalışılır. Mesela bir zil veya çan sesine, bir ritm aletine çocuğun yönelimi çevreye cevabının bir kriteri olarak alınır. İlk etapta çocuk buna bir baş çevirme şeklinde cevap verebilir veya sadece bir irkilme cevabı verebilir. Verilen bu uyarı devam ettirildikçe çocuğun dikkatinin gitgide müziğe yöneldiği gözlenir. Bu ilk dikkat çekme aşamasında çocuk çevresindeki nesnelerin farkına varma deneyimini edinmiş olur.
Gözlem süreci
Daha sonra çocuk enstrümanı uzun bir zaman gözlemler. Bazen enstrümanın sesinden korkmalar bile yaşanabilir. Ancak terapistin güven telkin etmesi ve uyarı devam ettiği halde bir korkulacak durumun yaşanmamış olması çocuğun müzikal ortama güvenip bu ortamı benimsemesine yardımcı olur. Böylece çocuğun güven duygusu kuvvetlendirilmiş olur. Bu kuvvetlenme gerçek çevreyle bir zaman sonra yakınlaşmasına katkıda bulunur.
Ä°leri seanslarda
Daha ileri müzikterapi seansları enstrümanı çalmayı, ondan doğaçlama yoluyla bir şeyler üretebilmeyi hedefler. Bu seviyede çocuk bir şeyler yapabilme ve üretebilme duygusunu kazanır. Bu kendine güven duygusunu da olumlu etkiler
Grup etkinliklerinde
Grup etkinlikleri içinde bu çalışmanın yapılmasıyla toplum içinde bir şeyler yapabilme, kendi dışındaki insanlarla birlikte bir şeyler paylaşabilme duygusunu kazanır. Bu duygunun gelişmesiyle çocuk psikososyal yaşantı bağlamında iyi bir aşama kaydetmiş olur. Çocukların bu seviyeden sonra sosyal işlevselliklerinin çok arttığı, duygularını ifade etme yeteneklerinin geliştiği, duygulanımlarının canlandığı görülür.
KAYNAK : Çocuk ve Aile Dergisi Şubat 200