TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERİ

A-İslamiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı ( ? - 11.yy )

1.Sözlü (Şifahi) Edebiyat
Sav,Sagu,KoÅŸuk,Destan.

2.Yazılı Edebiyat
     a- "balbal" adı verilen mezar taÅŸları üzerinde tam bir yazı özelliÄŸi göstermeyen ÅŸekiller ,   Yenisey ve civarı, ( 6.ve7.yy)
     b- Göktürk (Orhun) Kitabeleri ; Vezir Tonyukuk Kitabesi (720),Kültigin Kitabesi (732),Bilge KaÄŸan Kitabesi (735).
     c- Uygur Metinleri,dinsel içeriklidir ( 9. ve 10 yy).Sekiz Yükmek, Altun Yaruk, Çestani Bey Hikayeleri,Turfan Metinleri, Prens Kalyanamkara ve Papamkara ...

Bu dönemde Göktürk ve Uygur yazısı kullanılmış; Kuzey(Göktürkçe) ve Güney (Uygurca) lehçeleri konuşulmuştur.


B-İslâmi Devir Türk Edebiyatı ( 11.yy - 19.yy )

GEÇİŞ DÖNEMİ / İLK İSLÂMİ DÖNEM ESERLERİ (11 VE 12. yy)
Yusuf Has Hacip……………… Kutadgu Bilig 11.yy
Kaşgarlı Mahmut……………. Divan u Lugati't-Türk 11.yy
Edip Ahmet Yükneki………. Atabetü'l-Hakayık 12.yy
Hoca Ahmet Yesevi……….. Divan-ı Hikmet 12.yy

1. Klâsik Türk Edebiyatı ( Divan / Yüksek Zümre Edebiyatı )
Hoca Dehhânî, Mevlâna Celaleddin-i Rûmi, Ahmet Fakîh, Şeyyât Hamza, Sultan Veled, Haliloğlu Yahya Burgâzî ( 13.yy );

Gülşehrî, Âşık Paşa, Ahmedî, Kadı Burhaneddin, Nesimî, Kul Mesut ( 14.yy );

Ali Şîr Nevâî, Ahmet Paşa, Şeyhî, Necîtî, Süleyman Çelebi; Fatih Sultan Mehmet (Avnî), ll.Bayezıd (Adlî), ll.Murad ( Murâdî), Cem Sultan; Sinan Paşa, Mercimek Ahmet, Âşıkpaşazâde (15.yy);

BâbürÅŸah, Fuzûlî, Bâkî, Zâti, Hayalî Bey, TaÅŸlıcalı Yahya, BaÄŸdadlı Rûhî; Güvâhî, Sehi Bey, Lâtifî, Âşık Çelebi, Kınalızâde Hasan Çelebi, Ahdî,  Pîri Reis (16.yy);

Nef'î, Nâbî, Nâilî, Neşâtî, Şeyhülislam Yahya, Nev’izâde Atayî, Fehîm-i Kadîm; Evliya Çelebi, Kâtip Çelebi, Nâimâ, Peçevî, Koçi Bey, Nergisî Veysî ( 17.yy );

Şeyh Galib, Nedîm,Erzurumlu İbrahim Hakkı ( 18.yy )

Enderunlu Vâsıf, Keçecizâde İzzet Molla, Yenişehirli Avnî, Leskofçalı Gâlib, Akif Paşa, Sadullah Paşa, Şeref Hanım, Leylâ Hanım, Âdile Sultan ( 19.yy )


2. Halk Edebiyatı

a-Sanatçısı Bilinmeyen Halk Edebiyatı ( Anonim Halk Edebiyatı )
Nasrettin Hoca ( 13. yy );

Budalanâme, Gevhername, Battalnâme, Gülistan ( 14.yy ) 

Dede korkut Hikâyeleri ( 15. yy )

Kerem İle Aslı Hikâyesi (17. yy )

b-Sanatçısı Bilinen Halk Edebiyatı
   aa- Aşık Tarzı Halk Edebiyatı
Köroğlu, Öksüz Dede ( 16.yy ),
Karacaoğlan, Gevheri, Aşık Ömer, Kayıkçı Kul Mustafa ( 17.yy ),

ErciÅŸli Emrah, Mecnuni ( 18.yy )

Dertli, Erzurumlu Emrah, Dadaloğlu, Seyrânî, Bayburtlu Zihni, Ruhsatî, Sümmânî, Deli Boran, Tokatlı Nûrî, Âşık Şenlik, Kağızmanlı Hıfz Beyoğlu (19.yy )

Âşık Veysel, Şeref Taşlıova, Murat Çobanoğlu ( 20. yy )
   
    bb- Dini-Tasavvufi Halk Edebiyatı (Tekke Edebiyatı/Halk Tasavvuf Edebiyatı )
Yunus Emre ( 13.yy ),

Hacı Bektaş-ı Veli, Kaygusuz Abdal ( 14.yy ),

Hacı Bayram-ı Veli, Eşrefoğlu Rumi ( 15. yy )

Pir Sultan Abdal, Kul Mehmet, Kazak Abdal (16.yy )

Esrar Dede, Niyazi Mısrî, Aziz Mahmud Hüdâyî ( 17. yy )



C-Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı ( 19.yy - Günümüze )

1. Tanzimat Edebiyatı ( 1839 - 1896 )
   
   a-Hazırlık Dönemi ( 1839 - 1860 )
   
    b-1.Tanzimat Dönemi ( 1860 - 1876 ) Toplum için sanat anlayışı
Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Ahmet Vefik Paşa, Şemseddin Sami...
   
    c-2.Tanzimat Dönemi (1876 - 1896 ) Sanat için sanat anlayışı
Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Sami Paşazade Sezai, Nabizade Nazım, Muallim Naci...

2. Servet-i Fünun ( Edebiyat-ı Cedide ) Edebiyatı ( 1896 - 1901)

ŞİİR:Tevfik Fikret, Cenap Şehabettin, Hüseyin Suat Yalçın, Ali Ekrem Bolayır, Süleyman Nazif, Hüseyin Siret...

ROMAN-ÖYKÜ-TİYATRO-DENEME:Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit Yalçın, Ahmet Hikmetmüftüoğlu, Ahmet Şuayip, Saffeti Ziya...

Dönemin Bağımsız Sanatçıları:
Hüseyin Rahmi Gürpınar, Ahmat Rasim...

3.Fecr-i Ati ( 1909 - 1911 )
Ahmet Haşim, Ali Canip Yöntem, Emin Bülent Serdaroğlu,Tahsin Nahit, Celal Sahir Erozan, Refik Halit Karay*,Yakup Kadri Karaosmanoğlu*, Faik Ali Ozansoy, Fuat Köprülü*, Hamdullah Suphi Tanrıöver*, Ali Canip Yöntem* Şahabettin Süleyman...

( * ) işaretliler yazı hayatlarını Milli Edebiyat içinde devam ettirmişlerdir.


4.Milli Edebiyat;
( Genç Kalemler dergisinde 11 Nisan 1911 tarihinde Ömer Seyfettin’in Yeni Lisan makalesi yayımlanır )
Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Rıza Tevfik Bölükbaşı, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Refik Halit Karay,Halide Edip Adıvar, Falih Rıfkı Atay, Memduh Şevket Esendal, Reşat Nuri Güntekin, Rûşen Eşref Ünaydın, Fuat Köprülü

BEŞ HECECİLER ( Faruk Nafiz Çamlıbel, Orhan Seyfi Orhon, Enis Behiç Koryürek,Yusuf Ziya Ortaç, Halit Fahri Ozansoy )...

Dönemin Bağımsız Sanatçıları: Mehmet Akif Ersoy, Yahya Kemal Beyatlı,Ahmet Haşim...

5.Milli Mücadele Dönemi ( 1919 - 1922 )
Faruk Nafiz Çamlıbel, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Halide Nusret Zorlutuna...

6.Cumhuriyet Dönemi ( 1923 - 1940 )
Bu dönemde Milli Edebiyat anlayışı, Memleket Edebiyatı anlayışına dönüşmüş ve başta Beş Hececiler olmak üzere Yakup Kadri, Halide Edip, Reşat Nuri, Mithat Cemal Kuntay, Memduh Şevket Esendal, Ömer Bedrettin Uşaklı, Ahmet Kutsi Tecer, Kemalettin Kamu, Necmettin Halil gibi sanatçılar eser vermiştir.

Ayrıca Necip Fazıl Kısakürek, Peyami Safa, Asaf Halet Çelebi gibi sanatçılar Mistik anlayışta eser vermiş; Ahmet Hamdi Tanpınar, Abdülhak Şinâsi Hisar gibi şairler de "rüya,hayal,zaman ve hatıra"ya yönelmiştir.

YEDÄ° MEÅž'ALECÄ°LER
Muammer Lutfi, Sabri Esat Siyavuşgil, Kenan Hulusi Koray ( Hikayede ), Vasfi Mahir Kocatürk, Cevdet Kudret Solok, Yaşar Nabi Nayır, Ziya Osman Saba.

7.Son Dönem Türk Edebiyatı ( 1940 sonrası )
    a-Garipçiler ( 1.Yeniler ) Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu, Melih Cevdet Anday )
 
    b-Hisarcılar ( 1950 Nesli ) Mehmet Çınarlı, Mustafa Necati Karaer, Gültekin SamanoÄŸlu, Yahya Akengin, Yavuz Bülent, Arif Nihat Asya, Tarık BuÄŸra, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç…
   
    c-2.Yeniler ( 1955'ten sonra ) Ä°lhan Berk, Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, Ece Ayhan, Sezai Karakoç...
 
    d-Bağımsız Sanatçılar: Nazım Hikmet, Fazıl Hüsnü DaÄŸlarca, Zeki Ömer Defne, Behcet Necatigil, Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Muhip Dıranas,
   
    e-Toplumcu Gerçekçiler: Orhan Kemal, YaÅŸar Kemal, Kemal Tahir, Necati Cumali, Haldun Taner, Sait Faik Abasıyanık, Sabahattin Ali, Fakir Baykurt

AYRICA
Aşağıda yer alan sanatçılar da Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının önemli temsilcileri arasında yer almaktadır.
Behçet Kemal ÇaÄŸlar, Cevat Åžakir KabaaÄŸaçlı ( Halikarnas balıkçısı ), Attila Ä°lhan, , Abdülhak Åžinasi Hisar, Falih Rıfkı Atay, Ziya Osman Saba, Cahit Külebi, Aziz Nesin, Orhan Asena, Refik Erduran, Turgut Özakman, Recep Bilginer, Turan OflazoÄŸlu, Sabahattin EyüboÄŸlu, Bedri Rahmi EyüboÄŸlu, Suut Kemal Yetkin, Kemal BilbaÅŸar, Rıfat Ilgaz, Ceyhun Atuf Kansu, Cahit ZarifoÄŸlu, Ömer Bedrettin UÅŸaklı, Ãœmit YaÅŸar OÄŸuzcan, Samiha Ayverdi,   Abbas Sayar, OÄŸuz Atay, Sabahattn Kudret Aksal, Yusuf Atılgan, Samim Kocagöz, Hilmi Yavuz, Salah Birsel, Vüsat o. Bener, Adalet AÄŸaoÄŸlu, Ferit Edgü, Füruzan, Nezihe Meriç, Orhan Pamuk vs…

emeğinize sağlık...

emeğinize sağlık